[SELF-REFLECTION] | LÒNG TRUNG THÀNH VÔ THỨC VỚI GIA ĐÌNH

“Nếu tôi sống một cuộc đời hoàn toàn khác với cha mẹ mình, liệu sâu bên trong tôi có cảm thấy tội lỗi vì phản bội với gia đình mình không?”

Tôi nghĩ rằng, có thể bạn chưa từng nghĩ đến điều đó. Bạn chỉ biết rằng mình muốn tự do hơn, muốn sống một cuộc đời khác với cuộc đời bố mẹ đã trải qua, muốn có một cuộc hôn nhân tốt hơn cuộc hôn nhân mà bố mẹ mình đang sống, cách nuôi dạy con khác, muốn giàu có, muốn được hạnh phúc theo cách của riêng mình… Nhưng rồi mỗi khi thật sự bước ra khỏi cách gia đình mình đã từng sống, những cảm giác “lạ lẫm” bắt đầu xuất hiện một cách vi tế, âm thầm nhưng nó lại có sức mạnh vô cùng lớn khiến bạn trở nên chao đảo trước những quyết định, lựa chọn của chính mình: thấy có lỗi, thấy mình ích kỷ, thấy mình bất hiếu, thấy mình như đang quay lưng với cha mẹ…

Bạn biết không, dù ý thức đã biết rất rõ rằng mình không muốn lặp lại cuộc đời của những người đi trước, một phần nào đó trong ta vẫn tìm cách kéo ta trở về!
Một đứa trẻ khi sinh ra không chỉ cần được ăn, được chăm sóc và bảo vệ. Nó còn cần một điều căn bản hơn: nhu cầu được thuộc về! Gia đình là thế giới đầu tiên của đứa trẻ và để được thuộc về thế giới ấy, đứa trẻ học cách quan sát, thích nghi và đáp ứng những điều được gia đình coi là đúng, là tốt, là đáng tự hào, là “ngoan”. Không ai cần phải nói với đứa trẻ ấy rằng: “Con phải sống giống bố mẹ thì mới được thuộc về gia đình này!”, nhưng đứa trẻ tự học được điều đó từ hàng nghìn tín hiệu từ nhỏ đến lớn trong nhịp sống hàng ngày: cha mẹ vui khi con làm đúng điều họ mong muốn, thất vọng khi con lựa chọn khác đi; gia đình tự hào về một kiểu thành công nhất định; một lựa chọn bị xem là “ích kỷ”; một người con sống khác với truyền thống gia đình bị coi là “không biết điều”; một đứa trẻ được khen vì biết hy sinh, biết chịu đựng, biết gánh vác; một người con dám nói “không” lại có thể bị xem là bất hiếu. Cứ mỗi lần như vậy, ngày qua ngày, bên trong đứa trẻ dần hình thành một lệnh lập trình cài sâu ở vô thức: “giống gia đình = được thuộc về”; “khác gia đình = có nguy cơ bị tách khỏi gia đình” mà không có khả năng phân biệt điều gì là đúng hay sai. Đứa trẻ ấy hấp thụ toàn bộ những “tín hiệu” ấy như 1 mệnh lệnh, một chỉ thị tối ưu. Trong tâm lý học, nhu cầu được thuộc về là nhu cầu quan trọng cho sự sinh tồn của một cá thể, và vì thế chúng ta có thể mang lập trình ấy suốt cuộc đời mà không hề nhận ra.
Lòng trung thành vô thức không nhất thiết khiến chúng ta lặp lại chính xác một sự kiện hay một kết cục đã xảy ra với cuộc đời của cha mẹ hay tổ tiên. Nó có thể khiến chúng ta lặp lại một cách sống, một hệ thống niềm tin, một trạng thái cảm xúc, một vị trí hoặc một giới hạn mà gia đình đã từng mang.

✍️Một người phụ nữ đã lập gia đình, vô thức trở thành người ôm đồm, luôn hy sinh và cáng đáng mọi việc giống như mẹ mình. Từ nhỏ, cô đã nhìn thấy mẹ vừa đi làm, vừa chăm con, lo cho chồng, lo cho hai bên nội ngoại. Trong gia đình, mẹ luôn được xem là người phụ nữ chăm chỉ, biết vun vén, nhanh nhẹn, không ngại khó, còn những lúc mẹ mệt mỏi hay than thở, mọi người thường nói: “Phụ nữ lấy chồng thì phải vậy.” Khi trưởng thành, cô từng tự nhủ mình sẽ không sống như mẹ. Nhưng rồi sau khi kết hôn, cô bắt đầu làm tất cả mọi thứ: chăm con, lo việc nhà, hỗ trợ chồng, giải quyết những vấn đề của hai bên gia đình, trong khi bản thân ngày càng kiệt sức và cảm thấy bất công. Rất nhiều lần cô muốn dừng lại, muốn nói “không”, muốn để người khác tự chịu trách nhiệm cho phần việc của họ. Nhưng mỗi khi không hy sinh, không đứng ra lo cho mọi người, cô lại cảm thấy mình thật ích kỷ, cảm thấy tội lỗi, cảm thấy mình là người không có trách nhiệm… Cô biết mình đang mệt nhưng khi bước ra khỏi vị trí của mẹ, cô lại cảm thấy mình không còn là một người con tốt, một người vợ tốt, thậm chí cảm thấy mình là người thật tệ và không có giá trị. Và thế là cô lại quay trở về ôm đồm, quay trở về trung thành với hình ảnh người phụ nữ mà gia đình đã “dạy” tôi phải trở thành để được công nhận và thuộc về.

✍️ Một người con trai không dám rời khỏi gia đình để xây dựng cuộc sống riêng. Trong gia đình, anh là người con được kỳ vọng sẽ ở lại chăm sóc cha mẹ. Anh có một công việc tốt và một cơ hội phát triển ở nơi khác, nhưng mỗi lần nghĩ đến việc đi, anh lại thấy mình như đang bỏ rơi cha mẹ. Không ai trực tiếp ngăn cản anh, cha mẹ thậm chí còn nói: “Con cứ đi nếu con muốn” nhưng bên trong anh vẫn xuất hiện một cảm giác tội lỗi, bất hiếu với cha mẹ mình, anh cảm thấy nếu anh làm như vậy, anh là người ích kỷ. Và cuối cùng, để không cảm thấy tội lỗi, anh lựa chọn ở lại. Nhưng nhiều năm sau, anh bắt đầu oán trách gia đình vì cảm thấy cuộc đời mình bị giữ lại. Nhưng sự thật không phải là ai giữ anh lại mà sợi dây giữ anh lại nằm trong chính niềm tin rằng một người con tốt, có hiếu phải hy sinh tự do của mình để ở bên cha mẹ.

Điều đáng nói là, ở tầng ý thức, chúng ta hoàn toàn có thể biết rằng mình không muốn những điều như vậy. Ta có thể từng tự hứa một cách sắc bén với chính mình rằng: “Tôi sẽ không giống bố.” “Tôi sẽ không sống như mẹ.” “Tôi sẽ không để con mình phải chịu những điều tôi từng chịu.” Nhưng rồi khi đứng trước một lựa chọn thật sự khác với gia đình, một cuộc xung đột nội tâm xuất hiện. Một phần trong ta muốn bước về phía tự do. Một phần khác lại thì thầm: “Nếu mình không hy sinh, không nhẫn nhịn, có phải mình là một đứa con ích kỷ?” “Nếu mình nói mình muốn gì, có phải mình là đứa ích kỷ, chỉ biết nghĩ cho mình, không quan tâm tới người khác?” “Nếu mình thành công hơn tất cả những người trong gia đình, liệu mọi người còn yêu quý hay gần gũi với mình nữa không?”…
Cảm giác tội lỗi mà chúng ta đang mang không đến từ việc ta đã làm điều gì đó sai mà chỉ vì ta đang có những suy nghĩ, những quyết định, những cảm xúc khác với “công thức hệ thống gia đình”. Chính cảm giác tội lỗi ấy đã trở thành sợi dây vô hình kéo chúng ta quay trở lại với những mô thức cũ. Lòng trung thành vô thức là khi một phần trong chúng ta muốn bước về phía tự do, nhưng một phần sâu hơn lại tin rằng để được thuộc về gia đình, chúng ta phải tiếp tục sống, yêu, đau khổ, lựa chọn và thậm chí thất bại theo một cách nào đó giống với những người đi trước.

Chúng ta có thể dành rất nhiều nỗ lực, thời gian để cuộc đời của mình không giống với cha mẹ nhưng lại vô thức dùng chính cuộc đời mình để tiếp tục chứng minh rằng mình vẫn là một người con ngoan, một người con có hiếu, một thành viên trung thành của gia đình. Có thể, phía sau rất nhiều sự “ngoan”, “hiếu”, “biết điều” mà chúng ta tự hào về mình, vẫn đang tồn tại một đứa trẻ sợ rằng nếu mình sống khác đi, mình sẽ bị bỏ lại bên ngoài vòng tròn thuộc về. Và đó là nơi chúng ta cần nhìn lại. Sự trưởng thành không có nghĩa là phủ nhận gia đình, chống lại cha mẹ hay quay lưng với nguồn cội. Ngược lại, một người chỉ có thể bắt đầu hành trình trưởng thành của mình khi đồng thời luôn duy trì sự kết nối với nguồn cội, gốc rễ gia đình tổ tiên mình và xây dựng con người và cuộc đời mà mình muốn trở thành. Và từ đó ta hiểu rằng trưởng thành là khi ta có thể yêu gia đình mà không cần lặp lại số phận của gia đình; ta có thể biết ơn cha mẹ mà không cần lặp lại đường đời của cha mẹ; ta có thể thuộc về dòng tộc của mình mà vẫn được quyền trở thành chính mình!

👉 Đón đọc Kỳ 5: DI SẢN TINH THẦN CỦA GIA ĐÌNH
Nếu bạn quan tâm đến lĩnh vực Trị liệu Xuyên Thế hệ & Liệu pháp Hệ thống, hãy theo dõi Fanpage và Website chính thức của The DomDom Healing Garden để không bỏ lỡ những bài viết tiếp theo trong chuỗi chuyên khảo này.

Thương mến,
The DomDom Healing Garden