KỲ 6: BÍ MẬT GIA ĐÌNH – NHỮNG HẦM MỘ VÀ BÓNG MA VÔ HÌNH

Bạn thân mến,
Khi chúng ta nghiên cứu về các sự chuyển giao vô hình trong gia đình và dòng tộc ở những ký trước, tôi đã nói về những bí mật gia đình và những điều không được nói ra. Vì vậy, để hoàn thiện về chủ đề các sự chuyển giao vô hình trong gia đình và dòng tộc này, ở bài viết kỳ này, tôi sẽ trình bày sâu về chủ đề bí mật gia đình này thông qua việc tìm hiểu một khái niệm khá quan trọng được phát triển bởi Nicolas Abraham và Maria Torok – hai nhà phân tâm học gốc Hungary làm việc tại Pháp nổi tiếng với các nghiên cứu lâm sàng đột phá về chấn thương tâm lý, sự đau buồn và sự ám ảnh xuyên thế hệ mang tên: “Hầm mộ và bóng ma vô hình” (Crypt & Phantom)
Theo Nicolas Abraham và Maria Torok, có một điều chúng ta cần phải hiểu rằng, khi một sự kiện không thể nói ra và/hoặc tạo ra những cảm xúc quá mãnh liệt gây chấn thương về mặt tâm lý đối với một người, tâm trí của họ lúc này không thể đối phó với cảm xúc đó ngay lập tức sẽ thiết lập các cơ chế phòng vệ, có tác dụng nhằm đóng băng và cô lập tải trọng cảm xúc này vào trong vô thức - cái mà Nicolas Abraham và Maria Torok gọi là "hầm mộ" (the crypt). Một khi bị kìm nén ở trong hầm mộ, tải trọng của cảm xúc tổn thương mãnh liệt ấy vẫn còn nguyên vẹn mà không tự nhiên giảm dần hay biến mất theo thời gian. Một khi ký ức về sự kiện tạo ra cảm xúc tổn thương này không được nhìn nhận lại, không được diễn đạt thành lời và tái xử lý, nó có thể vẫn còn nguyên vẹn như vậy, suốt cả đời, với một tải trọng cảm xúc mãnh liệt y chang như khi người này trải qua trong sự kiện gốc.
Những phát hiện lâm sàng này cũng trùng khớp với những khám phá trong một công trình nghiên cứu gần đây của Muriel Salmona, một chuyên gia tâm lý người Pháp về trí nhớ chấn thương đối với những nạn nhân của bạo lực tình dục đó là về cơ chế của chứng mất trí nhớ do chấn thương tâm lý, cụ thể như sau: khi một sự kiện quá gây chấn thương đối với bộ não, nó sẽ ngừng hoạt động để đảm bảo sự sống còn của chủ thể. Những ký ức về sự kiện cũng như tải trọng cảm xúc của nó, sau đó được lưu trữ nguyên vẹn ở tâm trí vô thức mà không được bộ não xử lý và vẫn không thể tiếp cận được đối với chủ thể, tạm thời hoặc mãi mãi.
Vì vậy, một đứa trẻ hoặc một người trưởng thành có cha mẹ đã mã hóa cảm xúc liên quan đến một sự kiện sang chấn, thấy mình phải đối mặt với “hầm mộ” này trong vô thức của cha mẹ mình. Điều này tương đương với cảm giác rằng họ luôn cảm thấy có một khoảng trống vô hình không thể hiểu nổi trong tâm hồn mình mà không thể gọi tên... Sau đó, đứa trẻ này hay người trưởng thành khi lớn lên sẽ cố gắng “lấp đầy” khoảng trống này bằng một tập hợp các biểu tượng trong vô thức của chính mình mà Nicolas Abraham và Maria Torock gọi là “bóng ma” (the phantom)

✍️ Định nghĩa về “phantom” – “bóng ma vô hình”:
Theo Nicolas Abraham và Maria Torok, “bóng ma” là hệ quả của những bí mật, những điều không được nói ra và những cảm xúc bị chôn giấu của cha/mẹ, ông/bà trong tâm trí của đứa trẻ. Những trường thông tin hay toàn bộ những cảm xúc này có thể được truyền qua nhiều thế hệ dù ai đó trong gia đình muốn hay không muốn. Biểu hiện một gia đình, một hệ thống đang cất chứa những “bóng ma vô hình” này trong trường vô thức của gia đình đó là các rối loạn hành vi, rối loạn tâm lý, ám ảnh sợ hãi hoặc ám ảnh cưỡng chế hay thậm chí là các biểu hiện tâm căn. “Bóng ma” được tiết lộ đặc biệt qua sự lặp lại của các biểu tượng như họ, tên, ngày tháng (ngày mất, ngày kết hôn, ngày sinh, ngày thụ thai) và các sang chấn lớn, các quyết định hoặc phản ứng phi logic (ví dụ như một ai đó muốn ly hôn mà không thực sự biết tại sao)
Bruno Clavier – nhà tâm lý học lâm sàng chuyên về phân tâm học xuyên thế hệ nổi tiếng người Pháp mà tôi đã nhắc đến trong một bài viết của các kỳ trước đã làm sáng tỏ thêm về khái niệm “bóng ma” này dựa trên các quan sát lâm sàng của ông như sau: “bóng ma vô hình” biểu hiện ở một đứa trẻ luôn liên quan đến cảm xúc bị chôn vùi trong “hầm mộ” của cha mẹ, ông bà hoặc các thế hệ trước. Và theo Bruno Clavier, ví dụ, nếu cảm xúc được mã hóa là nỗi buồn thì đó là một nỗi buồn sẽ biểu hiện qua các triệu chứng khác nhau ở các thế hệ tiếp theo mà người mang nó không biết tại sao mình lại có nỗi buồn này… Cụ thể hơn, ông định nghĩa: “bóng ma” là một cấu trúc tâm lý cảm xúc ký sinh, là hệ quả của một sang chấn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác mà không gây ra thiệt hại rõ ràng, cho đến khi nó bùng phát dưới dạng một hiện tượng bệnh lý khó hiểu.
“Bóng ma” có thể tồn tại vĩnh viễn và được cảm nhận như một cảm xúc xâm nhập không thể hiểu được như sự tức giận, buồn bã, một sự nặng nề thường trực, hoặc thậm chí biểu hiện vào các ngày hoặc độ tuổi kỷ niệm thông qua các biểu hiện trên cơ thể, các sự kiện lặp lại, vv... Những “bóng ma” thường gặp nhất trong phòng trị liệu tâm lý đó là những “bóng ma” liên quan đến những nỗi đau cảm xúc đã bị đóng băng ở những thế hệ trước.

✍️ Sau đây là một ví dụ lâm sàng:
Một thân chủ tên là H, là mẹ của một bé gái một tuổi. Khoảng thời gian con gái cô bị bệnh lần đầu (khoảng 3 tháng tuổi), cô dần dần rơi vào trầm cảm. Cô bắt đầu có những cơn hoảng sợ trong ngày khi ở với con gái mình. Cô luôn bị ám ảnh bởi cảm giác mình không phải là một người mẹ tốt. Cô cũng thường xuyên sợ hãi rằng điều gì đó sẽ xảy ra với con mình và cố gắng trấn an mình bằng việc xua đi những cảm giác không đủ tốt và những suy nghĩ quái gở trong đầu. Cô kể rằng ban đêm cô thường mơ thấy những tình huống trong lúc chăm sóc con, cô bất cẩn với con gái mình và làm con đau, và cô cảm thấy rất lo lắng khi nghĩ đến việc phải xa con dù trong vài tiếng. Khi nhà trị liệu yêu cầu cô thực hiện vẽ và làm việc với cây gia phả của mình, cô phát hiện ra rằng bà cố của mình (cũng tên là H) đã mất đứa con thứ hai tên là L khi mới được 9 tháng tuổi, vào tháng 7 năm 19xx. Đứa con trai tiếp theo của bà (là ông nội của H), cũng tên là L, và ông được sinh ra vào đúng ngày mất của người anh trai của mình một năm sau đó vào tháng 7 năm 19xx. Người bà cố này sau đó có một cậu con trai khác, sinh vào cùng ngày với L đầu tiên, và cậu đã chết khi mới 3 tháng tuổi. Ông nội của cô H cũng mất đứa con thứ hai của mình vào tháng 7 năm 19xx. Và người thân chủ này, cô H, sinh vào tháng 7 năm 1987 và mang tên của bà cố mình, và chúng ta cũng có thể nghe thấy tên ông nội trong tên cô. Từ buổi trị liệu đầu tiên trong giai đoạn làm việc trên cây gia phả của mình, H đã bắt đầu nhận thức được rằng cô mang trong vô thức của mình cảm xúc buồn bã và tội lỗi của bà cố và ông bà mình xung quanh cái chết của những đứa con của họ. Sức nặng của những sang chấn tình cảm này chưa bao giờ được thảo luận hay chia sẻ trong gia đình. Thông qua việc diễn đạt thành lời những nỗi đau của các thế hệ trước và chữa lành những nỗi đau truyền thừa xuyên thế hệ như thế này, cô H đã dần cảm thấy thanh thản hơn trong việc chăm sóc con gái của mình.
Công trình nghiên cứu lâm sàng của Bruno Clavier mang đến cho chúng ta một thông tin rất giá trị rằng: đối với công việc làm việc với các vấn đề của trẻ em, việc tiết lộ một cách chân thật đơn giản thông tin/sự kiện trong đó cảm xúc đã được mã hóa bởi cha mẹ hoặc ông bà sẽ làm cho các triệu chứng (về thể chất và/hoặc tâm lý) giảm đi rõ rệt hoặc thậm chí biến mất. Ở việc trị liệu cho người lớn, việc chữa lành phức tạp hơn nhiều vì những “bóng ma” truyền thừa này đã bám rễ và vướng mắc vào những trải nghiệm cá nhân của họ sâu hơn rất nhiều so với trẻ em.
Khi một cá nhân mang trong vô thức của mình những cảm xúc liên quan đến sang chấn của cha mẹ hoặc tổ tiên chưa được xử lý, những cảm xúc tổn thương này được neo giữ trong tâm trí họ như thể chúng là của chính họ và chúng được biểu hiện với cường độ mạnh khi người này phải đối mặt với những hoàn cảnh hay tình huống tương tự như tình huống đã tạo ra chấn thương tình cảm ban đầu của cha mẹ hay tổ tiên. Người đó cũng có thể cảm thấy những cảm xúc đặc biệt mãnh liệt trong mọi tình huống (có thật hoặc tưởng tượng) thông qua phim ảnh hoặc sách vở.
Theo nhà phân tâm học Yolanda Gampel – Chủ tịch hiệp hội phân tâm học Israel, người đã làm việc về hậu quả của cuộc diệt chủng đối với những người sống sót và con cháu của họ, bà cho biết: "Chấn thương trực tiếp trải qua bởi cha mẹ được biến đổi thành một thực tế đau thương được tưởng tượng bởi thế hệ tiếp theo và sự tưởng tượng này không có hồi kết.” Đây là cái mà Yolanda Gampel gọi là chấn thương tưởng tượng. Bà cũng đưa ra những đề xuất lâm sàng cho dạng chấn thương cảm xúc loại này như sau:
Để thoát khỏi chấn thương tưởng tượng, để giải phóng bản thân khỏi cảm xúc được truyền thừa từ cha mẹ/ông bà trong bản thân, bước đầu tiên bao gồm: nhận thức về chúng, gọi tên chúng, sau đó khi có thể, lắng nghe lời nói và cảm xúc của người đang mang “hầm mộ” hoặc khi không thể giao tiếp trực tiếp ở cấp độ vật lý với họ vì họ đã chết chẳng hạn, thì ít nhất là hãy tưởng tượng những cảm xúc mà họ có thể đã cảm thấy, và lắng nghe cách chúng đang sống trong chúng ta. Bước thứ hai của tiến trình trị liệu này bao gồm: làm việc về lòng trung thành của bạn đối với nỗi đau của người có liên đới và trả lại cho họ những gì thuộc về họ thông qua việc thiết lập một trường hiểu biết gia đình và những kĩ thuật trong mô hình Trị liệu Chòm sao gia đình theo Bert Hellinger (Family Constellations).

✍️ Tập trung vào những “bóng ma” liên quan đến những nỗi đau bị đóng băng.
Đây là những gì chúng tôi thường gặp nhiều nhất trong các phiên trị liệu gia đình và chữa lành xuyên thế hệ. Nỗi đau được mô tả là bị đóng băng khi một người đã dừng lại trong quá trình đau buồn của mình vì nhiều lý do khác nhau: ví dụ, khi người đã khuất chiếm một vị trí không thể thiếu trong gia đình hoặc khi người còn sống bị tê liệt bởi cảm giác tội lỗi hoặc bất công đối với người đã khuất. Chúng ta thường gặp nỗi đau bị đóng băng trong nỗi đau do chấn thương, như cái chết đột ngột, cái chết không tự nhiên (cái chết của một đứa trẻ, tự tử hoặc cái chết trong những điều kiện kinh hoàng, hoặc trong một số trường hợp đặc thù như chết mất xác). Điều đặc trưng của nỗi đau bị đóng băng này (còn được gọi là "nỗi đau phức tạp và dai dẳng") là nó pha trộn những cảm xúc mãnh liệt khác nhau về xấu hổ hoặc tội lỗi và các triệu chứng sau chấn thương như hồi tưởng hoặc các chiến lược tránh né cảm giác mất mát, đau đớn của vô thức.
Ở đây chúng ta đang nói về nỗi đau liên quan đến cái chết của một người, nhưng nỗi đau bị đóng băng cũng có thể liên quan đến các khía cạnh khác trong cuộc sống của tổ tiên chúng ta: nỗi đau về việc rời bỏ đất nước bằng vũ lực, nỗi đau về một công việc họ không còn có thể hành nghề, nỗi đau về một mối quan hệ, vv...

✍️ Các triệu chứng của sự chuyển giao nỗi đau là gì?
Các thế hệ tiếp theo hoàn toàn có thể mang nỗi đau chưa hoàn thành này của tổ tiên mà không nhất thiết phải nhận thức được điều đó. Điều này có thể dẫn đến một nỗi buồn sâu sắc hoặc cảm giác trống rỗng không giải thích được, hay là trạng thái thiếu vắng niềm vui, hoặc thậm chí là tình trạng vô sinh nguyên phát hoặc thứ phát (thường liên quan đến những nỗi đau về một đứa trẻ như nạo phá thai, lưu thai, chết non…). Các triệu chứng của một nỗi đau chưa hoàn thành có thể kể đến là rất nhiều, chúng liên quan chặt chẽ đến lịch sử của người mang chúng, và đôi khi tượng trưng cho lịch sử của người đã khuất. Chúng ta có thể kể đến những biểu hiện thường thấy là: chứng rối loạn giấc ngủ, rối loạn tình dục, rối loạn ăn uống, nghiện ngập, khó khăn trong các mối quan hệ, lo âu không giải thích được hoặc những cơn đau đớn về thể chất không lý do, vv... Những triệu chứng này có thể đặc biệt xuất hiện vào các ngày kỷ niệm hoặc độ tuổi của người mất có liên đới.
Cuối cùng, khi nỗi đau của một người không được giải quyết, đôi khi cũng có thể xảy ra câu chuyện rằng một trong những hậu duệ của gia đình được gia đình, một cách vô thức, giao phó sứ mệnh thay thế cho người đã khuất. Nói cách khác, nó là cách để đưa người đã khuất trở lại gia đình một cách tượng trưng. Và tôi muốn chúng ta hiểu rằng, tất cả những động lực này gần như hoàn toàn được vận hành ngầm ở tầng vô thức mà chính những thành viên trong gia đình và dòng tộc thậm chí còn không nhận thức và quan sát được.

✍️ Làm thế nào để giải phóng bản thân khỏi nỗi đau bị đóng băng trong vô thức gia đình?
Giao tiếp, lời nói là một trong những yếu tố then chốt để chữa lành vô thức gia đình. Khi có thể nói về người đã khuất, về nỗi đau chưa được hoàn thành, việc bộc lộ cảm xúc và khóc cùng nhau đôi khi có thể giúp giải quyết rất nhiều khó khăn tưởng chừng bế tắc trong gia đình và dòng tộc. Đôi khi, văn hoá phương Đông của chúng ta thường không dễ dàng để nói về cái chết, về cảm giác mất mát hay tủi hờn. Tuy nhiên, sự chữa lành lại đến thông qua lời nói. Vì vậy, hãy giúp người đang mang những “bóng ma” được truyền thừa từ tổ tiên đó mở lòng và động viên họ chào đón những cảm xúc đã bị chôn vùi hay kìm nén xuất hiện, ngay cả khi nó khiến người đó vô cùng đau đớn vào lúc đó. Nhưng khi tiến trình rã động cảm xúc được cho phép xảy ra, người đó sẽ cảm thấy tốt hơn sau đó rất nhiều. Và cũng còn rất nhiều phương thức để giúp một người có thể nhận thức và giải phóng những bóng ma vô hình từ những hầm mộ chứa đựng những trường thông tin và những phức cảm chưa được xử lý của gia đình và dòng tộc của mình.

👉 Đón đọc Kỳ 7: NHỮNG LẬP TRÌNH ĐẦU TIÊN TRONG CUỘC ĐỜI
Nếu bạn quan tâm đến lĩnh vực Trị liệu Xuyên Thế hệ & Liệu pháp Hệ thống, hãy theo dõi Fanpage và Website chính thức của The DomDom Healing Garden để không bỏ lỡ những bài viết tiếp theo trong chuỗi chuyên khảo này.

🔑 Toàn bộ nội dung chuyên môn của bài viết được biên soạn bởi NTL Phạm Phương Thanh và hình ảnh thiết kế của dự án thuộc về trí tuệ sáng tạo của The Domdom Healing Garden, mọi sao chép/trích dẫn vui lòng ghi rõ nguồn, nếu không Domdom xin phép liên lạc đề nghị gỡ bỏ.

Thương mến,
The DomDom Healing Garden