KỲ 8: NỀN TẢNG LỊCH SỬ VÀ GIẢI PHÁP THỰC TIỄN MÔ HÌNH CHÒM SAO GIA ĐÌNH CỦA BERT HELLINGER (PHẦN 1)

Bạn thân mến,
Trong những thập kỉ gần đây, phương pháp sử dụng giải pháp gia đình mang tên Chòm Sao Gia Đình - Family Constellations của nhà triết học, thần học và nhà trị liệu nổi tiếng người Đức Bert Hellinger đã khơi dậy rất nhiều sự quan tâm trong giới trị liệu. Cách ông sử dụng giải pháp gia đình để khôi phục hoặc tạo ra trật tự trong hệ thống đã gây ra những phản ứng mạnh mẽ từ các nhà trị liệu và thân chủ trên toàn thế giới, đặc biệt kể từ khi ấn bản tiếng Đức đầu tiên của ông về phương pháp này được xuất bản vào năm 1996.
Ngay từ lần đầu tiên tiếp xúc với phương pháp làm việc với giải pháp gia đình của Hellinger thông qua một người bạn và sau đó là tham gia và hoàn thành khoá đào tạo dành cho người điều phối mô hình này vào năm 2019 tại Ấn Độ, tôi đã bị ấn tượng bởi sự rõ ràng của các tác động mà nó mang lại cho cuộc sống của cá nhân tôi, những người bạn học chung với tôi trong suốt khoá đào tạo cũng như những tác động mà tôi đã có thể quan sát được ở các thân chủ trong nhóm thực hành đầu tiên của mình tại vườn Domdom vào năm 2020, tôi hiểu rằng đây là một liệu pháp chứa đựng rất nhiều nguyên lý vận hành ngoài nền tảng tâm lý trị liệu truyền thống. Đó là lý do sau khi hoàn tất khoá đào tạo, tôi quyết định tiếp tục tập trung tự đào sâu nghiên cứu và dành thời gian quan sát những tác động của liệu pháp này thêm 5 năm nữa cho đến năm 2025 để có thể đáp ứng được những điều kiện quan trọng mà một nhà điều phối cần có để thiết lập được những phiên làm việc hệ thống theo mô hình của Bert Hellinger có hiệu quả nhất lên thân chủ cũng như hệ thống của họ. Và như những gì tôi đã có thể đoán trước, trong những phiên làm việc cộng đồng dưới hình thức trị liệu nhóm mà tôi điều phối theo mô hình này tại chương trình S-Tour| Chuyến du hành của tâm hồn 2025 và 2026, chúng tôi đã gặt hái được nhiều kết quả tuyệt vời từ liệu pháp của Bert Hellinger. Đó là lý do tôi trình bày đến bạn về nó trong chuỗi bài viết này ngày hôm nay!
Bạn biết không! Các lý thuyết hệ thống và giải pháp gia đình trong bối cảnh của ngành tâm lý trị liệu đã vượt xa nguyên lý cơ bản của tâm lý học - ngành vốn chỉ coi sự phát triển tiểu sử cá nhân là nguồn gốc chính của các rối loạn tâm thần và bệnh tật. Quan điểm này vốn đã có hiệu lực trong một thời gian khá dài khi mà các tâm lý gia không tính đến các góc nhìn hệ thống và xuyên thế hệ. Nhưng việc phân tích và sử dụng các góc nhìn hệ thống trong ngành trị liệu đang ngày càng chiếm ưu thế hiện nay. Và việc sử dụng liệu pháp gia đình và chữa lành xuyên thế hệ dường như giúp cung cấp một khả năng tiếp cận các cấu trúc hệ thống bên trong một gia đình. Loại giải pháp cụ thể được tôi trình bày trong bài viết này dựa trên công trình của Bert Hellinger, người có trọng tâm là thiết lập các hệ thống gia đình liên thế hệ. Bài viết kì này được chia thành hai phần: Phần thứ nhất, trước tiên, tôi sẽ nhắc đến các tiền thân của công trình này trong lịch sử ngành trị liệu, chỉ ra các phương pháp luận nào đã hội tụ, và các đặc điểm cụ thể của giải pháp trong hình thức này. Vì trong quá trình thu thập tài liệu và nghiên cứu về chủ đề này, chúng ta có thể nhận ra rằng cách tiếp cận trong mô hình Family Constellations của Hellinger có sự trùng lặp với liệu pháp tâm lý kịch của Jacob Moreno, liệu pháp Tái tạo gia đình và Hình tượng gia đình của Virginia Satir và mô hình Trị liệu bối cảnh của Ivan Boszormenyi-Nagy trong quá khứ. Tiếp theo, phần thứ hai của bài viết, tôi sẽ đi sâu vào mô tả các đặc điểm cơ bản của giải pháp gia đình theo Bert Hellinger mang tên Family Constellations và vai trò của nó trong lĩnh vực tâm lý trị liệu.
Bây giờ chúng ta sẽ bắt đầu hành trình nhìn lại lịch sử của 3 tiền phương pháp mà Bert Hellinger đã tiếp thu và phát triển để cho ra đời phương pháp của chính mình mang tên Family Constellations!
🌸 1. Jacob L. Moreno và Phương pháp Tâm lý Kịch (Psychodrama):
Những ý tưởng đầu tiên về công việc kịch nghệ mang tính hệ thống và các ứng dụng tâm lý trị liệu của nó đã được trình bày bởi Jacob Moreno. Ông không đồng ý với bối cảnh tĩnh, được xác định rõ ràng của phân tâm học với hình ảnh quen thuộc là chiếc ghế dài (nơi bênh nhân ngồi hay nằm để kể về các giấc mơ của mình cho nhà phân tâm nghe). Sử dụng kinh nghiệm của mình với sân khấu, Jacob đã phát triển một hình thức trị liệu trong đó nội dung cảm xúc của thân chủ được chuyển lên một sân khấu thông qua chuyển động và hành động. Phiên làm việc bao gồm cả những người quan sát, một số người trong số họ sẽ trở thành người tham gia vào vở kịch, và bằng cách đó, ông thiết lập một không gian tập thể cho nỗi đau khổ của cá nhân, nơi các phản ứng và hồi đáp vô cùng đa dạng có thể xảy ra. Bằng cách này, ông đã mang lại cho hành động của thân chủ của mình một khung tham chiếu gần gũi với thực tại đởi sống hơn nhiều so với mối quan hệ giữa bác sĩ tâm thần và bệnh nhân vào thời điểm đó (như trong phân tâm học). Jacob coi kịch là một trong những phát minh lâu đời nhất của tinh thần sáng tạo của con người. Bạn có biết các vở kịch đã được sử dụng ở Hy Lạp cổ đại để điều trị cho người bệnh vì tác dụng chữa lành của chúng?! Chúng cũng đã được sử dụng trong các nền văn hóa sơ khai như những vở kịch huyền bí để hợp nhất các vị thần chữa lành. Sân khấu bắt nguồn từ niềm tin của con người thời nguyên thủy rằng nếu anh ta mang dáng vẻ và cử chỉ của một sinh vật khác, anh ta có thể trở thành sinh vật khác này. Đây không chỉ đơn thuần là niềm tin, mà đúng hơn là một trải nghiệm. Jacob đã phát triển mô hình Tâm lý kịch cho mục đích trị liệu từ những cội nguồn này. Đó là một hình thức tâm lý trị liệu dựa trên sự nhập vai. Ngoài ra, ông còn tạo ra kịch xã hội (sociodrama), một tâm lý kịch cho nhóm, cũng như phép đo lường xã hội học (sociometry), học thuyết về các mối quan hệ nội cá nhân. Ông đặt trọng tâm vào trị liệu nhóm cũng như vào sự phát triển của việc nhập vai cho mục đích trị liệu.
Trong bối cảnh của nghiên cứu này, Tâm lý kịch rất thú vị bởi vì nó là tiền thân của các liệu pháp. Với tất cả những điểm tương đồng nhưng cũng có những khác biệt rõ rệt so với tâm lý trị liệu truyền thống thời bấy giờ, Tâm lý kịch đại diện cho một ý tưởng hoàn toàn mới về trị liệu. Đó là một hình thức mà qua đó thế giới nội tâm của thân chủ có thể được thể hiện như một thế giới bên ngoài mà mọi người đều có thể tiếp cận và do đó có thể được biểu đạt. Bản thân thân chủ, những phần vô cùng đa dạng trong thế giới nội tâm của họ – dù đó là suy nghĩ, hình tượng trong mơ, cảm xúc, tưởng tượng hoặc bất cứ điều gì họ cảm thấy quan trọng cần được biểu đạt – có thể được tìm thấy qua những nhân vật thật trên sân khấu và phát triển nội tâm kịch của họ ở đó. Tâm lý kịch phục vụ như một không gian tự do để thử nghiệm hành động và cách nhân vật chính sẽ cảm thấy trong các tình huống hư cấu, nghĩa là những tình huống chưa được trải nghiệm. Với sự hướng dẫn của nhà trị liệu, thân chủ có thể diễn xuất một quá trình xử lý các vấn đề của họ có thể nhằm dẫn đến một giải pháp trong tương lai hoặc thậm chí nhiều giải pháp thay thế khác nhau. Trong tâm lý trị liệu hiện đại, kỹ thuật này đã được áp dụng và phát triển thêm theo hướng trị liệu ngắn hạn và định hướng giải pháp mạnh mẽ, thách thức thân chủ phát triển một giải pháp từ con mắt nội tâm của mình và hành động vào thời điểm hiện tại như thể sự chuyển hoá đã xảy ra.
THÔNG TIN TIỂU SỬ
Jacob L. Moreno sinh năm 1890 tại Romania. Ông lớn lên ở Vienna, nơi ông sống cho đến năm 1925. Trong khi ông học y khoa và tâm thần học trong thế chiến thứ nhất, ông đã chỉ đạo một nhà hát ứng tác mang tên "Nhà hát của sự ngẫu hứng". Cả trẻ em và người lớn đều tham gia với tư cách là diễn viên. Sau khi hoàn thành chương trình học y khoa, Jacob trở thành giám đốc một bệnh viện nhi và mở một phòng khám tư nhân của riêng mình. Ông luôn làm việc với các nhóm người ở rìa xã hội như gái mại dâm và tù nhân thời bấy giờ. Sau đó, ông sử dụng phương pháp Đo lường xã hội học của mình để kiểm tra các mối quan hệ trong nhóm và thực hành trị liệu bằng các kỹ thuật tâm lý kịch. Sau khi di cư đến Hoa Kỳ vào năm 1925, Jacob tiếp tục theo đuổi nghiên cứu liệu pháp Đo lường xã hội học của mình trong các trường học và các nhà tù. Năm 1932, sau khi kết thúc một nghiên cứu về các tù nhân, ông đã trình bày các đề xuất của mình lên chính phủ về việc sử dụng trị liệu nhóm cho tù nhân, bệnh nhân tại các cơ sở tâm thần và thanh thiếu niên có vấn đề trong các cơ sở cải tạo. Tại Hoa Kỳ, nhà hát của Jacob được gọi là "Nhà hát Ứng tác". Ông thuê một phòng thu tại Carnegie Hall. Và thế là nhà hát tâm lý kịch đầu tiên ra đời vào năm 1936. Nó được xây dựng trong khu điều dưỡng tâm thần tư nhân của Jacob ở Beacon, Massachusetts. Vì công trình này của Jacob được đón nhận với sự quan tâm lớn và được công nhận rộng rãi, những ý tưởng của ông đã lan rộng và một số nhà hát tâm lý kịch bắt đầu được thành lập, bao gồm cả tại Đại học Harvard và nhiều bệnh viện tâm thần khác nhau.
Jacob tiếp đó đã tạo ra hàng trăm ấn phẩm tập trung chủ yếu vào liệu pháp Tâm lý kịch, Đo lường xã hội học và Kịch xã hội, tất cả đều là những phát triển của riêng ông. Ngoài việc quảng bá các phương pháp này, Jacob còn tạo ra động lực cho liệu pháp nhóm và nghiên cứu hành động. Khi tâm lý kịch đã được định hình và biết đến khá rộng rãi tại Hoa Kỳ, ông bắt đầu hướng tới việc giới thiệu các phương pháp của mình đến các địa điểm khác trên khắp thế giới. Jacob đã tổ chức các hội nghị về liệu pháp nhóm, tâm lý kịch và đo lường xã hội học trên khắp thế giới và thực hiện các chuyến đi thuyết trình tại Châu Âu và Liên Xô.
Jacob L. Moreno qua đời tại Beacon vào năm 1974. Ông đã trở thành công dân Hoa Kỳ. Bắt đầu từ cuối những năm 1920, Jacob tập trung vào ba lĩnh vực chính trong thực hành chuyên môn của mình: Đo lường xã hội học, trong đó các mối quan hệ trong một nhóm được đo lường; Kịch xã hội, tên gọi của Jacob cho vở kịch của nhóm được diễn xuất trên sân khấu; và Tâm lý kịch, đó là sự thể hiện nội tâm kịch của cá nhân. Trong khi kịch xã hội được sử dụng trong lĩnh vực công tác xã hội thì tâm lý kịch được sử dụng chủ yếu trong tâm lý trị liệu. Trong thời kỳ ảnh hưởng của Jacob, hình thức tâm lý trị liệu thống trị lúc bấy giờ là phân tâm học. ông luôn cực kỳ phê phán phân tâm học và cố gắng lấp đầy những khoảng trống trong phương pháp này bằng cách tạo ra những phát triển trị liệu đi theo hướng ngược lại. Ông cũng chỉ trích việc điều trị đồng nhất tâm trí với vật chất trong khoa học. Để đáp lại điều này, ông đã trình bày các phương pháp mới phát triển của mình có chứa một cách tiếp cận hoàn toàn khác đối với bệnh nhân và các vấn đề của họ. Ông đã thay đổi hoàn toàn bối cảnh của điều trị phân tâm học và thích làm việc với những người có vấn đề cảm xúc chưa từng được các nhà trị liệu làm việc trong lĩnh vực phân tâm học xem xét điều trị. Jacob đã sử dụng các kỹ thuật tâm lý kịch để giải thích và điều trị rối loạn tâm thần và sa sút trí tuệ. Ông chia sẻ: "Chúng tôi đã đảo ngược kỹ thuật phân tâm học và biến đối tượng thành một tổng thể, biến anh ta thành hành động tự phát, thành một diễn viên tự phát. Thay vì tìm kiếm những trải nghiệm trong quá khứ, đối tượng hướng tâm trí của mình đến hiện tại, đến hiện thực trước mắt. Thay vì liên tưởng tự do, chúng tôi tìm kiếm sự giải phóng hoàn toàn của đối tượng, sự biểu đạt tinh thần và bắt chước của anh ta. Khi các đối tượng khác có phần trong cùng một mô hình hành động, thì các tương tác giữa các đối tượng cũng được tự do".
Trong liệu pháp tâm lý kịch, Jacob đã kết hợp công việc trị liệu nhóm với sân khấu để hỗ trợ cá nhân trong sự phát triển của mình. Vì bản chất con người sống cuộc đời của họ trong một nhóm và một gia đình, nên điều tự nhiên đối với Jacob là lồng bối cảnh này vào trong trị liệu. Trong ấn phẩm xuất bản năm 1945 của mình, Jacob đã mô tả tầm quan trọng của các mối liên kết xã hội của bệnh nhân trong "liệu pháp nhóm", và ở một mức độ nào đó, ấn phẩm này đại diện cho sự khởi đầu của một cách tiếp cận trị liệu hệ thống. Theo kinh nghiệm của Jacob, gốc rễ của các vấn đề và khó khăn về cảm xúc của cá nhân không chỉ được tìm thấy trong lịch sử cuộc đời của cá nhân đó mà còn liên quan đến môi trường xung quanh nơi thân chủ sống và những người ở gần họ ở đó. Khi làm điều này, Jacob đã cố gắng đưa những người trong môi trường thực tế của thân chủ vào trị liệu, và thiết lập không gian nơi các bi kịch cá nhân diễn ra theo một cách mới và thực tế. Ông đã xây dựng một sân khấu cho phép mọi người đủ không gian để di chuyển và hành động, và trang bị những đạo cụ thô sơ như ghế, bàn và giường. Thân chủ sẽ phân bố chúng trong không gian tương tự như cách chúng được sắp xếp trong không gian sống thực tế của họ. Như Jacob đã nói, "Tâm lý kịch phải dựa trên việc quan sát những chi tiết nhỏ nhất của các quá trình trong không gian vật lý, cảm xúc và xã hội đang được nghiên cứu”. Để làm điều này, ông đã đưa vào các đối tác thật trong các tương tác, những người trong môi trường của thân chủ, hoặc yêu cầu họ được thể hiện trong các vở nhập vai. "Đối tác thực" bao gồm các thành viên gia đình, chẳng hạn như cha mẹ, vợ/chồng và con cái, cũng như những người từ nơi làm việc, chẳng hạn như sếp, bạn bè và người quen. Theo Jacob, bối cảnh của các mối quan hệ thân mật này là nơi rắc rối giữa người với người có thể nở rộ – bí mật, lừa dối, nghi ngờ và ảo tưởng... Điều này đặc biệt đúng đối với thân chủ của ông, những người mắc rối loạn loạn thần. Khi rắc rối và bí mật được nói ra và lý tưởng nhất là được thảo luận trước mặt tất cả những người liên quan, cùng đưa chúng ra ánh sáng, lập tức chúng sẽ bị vô hiệu hóa. Quá trình này là bước đầu tiên hướng tới sự thay đổi và sự chữa lành. Các phương pháp tâm lý kịch cho phép nhà nghiên cứu quan sát các mối quan hệ giữa các cá nhân trong hành động. Các nguồn xung đột, quá khứ, hiện tại và tương lai được đưa ra ánh sáng trong một môi trường nơi chúng có thể được chẩn đoán và điều trị, thấy trước và giải quyết. Kết quả là, khi chúng xảy ra trong mối quan hệ, tác động của chúng được giảm thiểu và được nhìn nhận với góc nhìn phù hợp.
🌸 2. Virginia Satir và liệu pháp Tái tạo gia đình & Hình tượng gia đình
Một trong những kỹ thuật được sử dụng trong công việc trị liệu của Virginia Satir là Hình tượng gia đình. Cũng như trong liệu pháp tâm lý kịch, một thân chủ và các thành viên trong gia đình của họ diễn xuất các cảnh trong cuộc sống chung của họ trong một bối cảnh trị liệu. Sự thay đổi quan trọng nhất được Virginia Satir giới thiệu là sự chuyển đổi từ bối cảnh giống sân khấu sang bối cảnh mang tính biểu tượng. Bà không chỉ đơn thuần yêu cầu thân chủ diễn xuất các tình huống họ đã trải qua, mà còn yêu cầu họ thể hiện cấu trúc của gia đình. Điều này đã làm sáng tỏ các mô hình quan hệ mà trong đó thân chủ đang bị mắc kẹt, do đó cho phép họ thiết lập lại chúng theo một cách mới. Đối với nghiên cứu này, liệu pháp Hình tượng gia đình khá phù hợp, bởi vì giống như Tâm lý kịch, nó chia sẻ một số khía cạnh của giải pháp gia đình. Tuy nhiên, nó là một phương pháp riêng biệt có trọng tâm khác.
THÔNG TIN TIỂU SỬ
Virginia Satir sinh năm 1916, mất năm 1988 và làm việc như một nhà tâm lý trị liệu trong hơn 40 năm. Công việc của bà bao gồm công tác lâm sàng, trị liệu, giảng dạy và nghiên cứu. Là một trong những người đầu tiên sáng lập ra liệu pháp gia đình, bà bắt đầu công việc giảng dạy trong nhiều năm, tổ chức các hội thảo trên khắp thế giới và xuất bản một số cuốn sách, bao gồm một cuốn sách giáo khoa về liệu pháp gia đình vào năm 1967. Mục tiêu chính của bà là phát triển các khía cạnh tích cực và tiềm năng của con người. Công việc của bà tập trung vào hình ảnh nhân văn về con người. Bà tìm kiếm các nguồn lực và khả năng của con người và coi các vấn đề của thân chủ là dấu hiệu của nhu cầu và những thay đổi cần thiết trong hành vi và môi trường của thân chủ. Quan điểm trị liệu của bà là thay vì tập trung vào bệnh tật và vấn đề, bà hướng thân chủ nhìn vào các giải pháp và sự phát triển. Virginia Satir ban đầu được đào tạo để trở thành giáo viên. Bắt đầu từ năm 1936, bà làm việc như một giáo viên mẫu giáo. Sau đó, với tư cách là một nhân viên xã hội trong môi trường bệnh viện, bà chủ yếu nhận những bệnh nhân mà không ai khác muốn, thường là những người nghiện rượu từ tầng lớp thấp. Ngay từ năm 1942, bà đã bắt đầu thực hành liệu pháp gia đình trong công việc trị liệu của mình. Năm 1959, Satir gia nhập vào Viện Nghiên cứu Tâm thần (Mental Research Institute) và là thành viên của nhóm làm việc gồm các bác sĩ tâm thần, nhà tâm lý học và nhân viên xã hội ở Palo Alto, nơi bà đã nghiên cứu với Jackson và Gregory Bateson. Sau khi thành lập Viện Esalen, một trung tâm về tâm lý học và tâm lý trị liệu toàn diện nằm ở Bờ Tây Hoa Kỳ, bà trở thành giám đốc đầu tiên của viện. Phương pháp của Virginia Satir định hướng mạnh mẽ vào giao tiếp trong hệ thống. Bằng cách làm việc với chính các gia đình, Satir đã giúp các thành viên đạt được sự trao đổi thông tin cởi mở và trực tiếp. Sự cởi mở này là điều cần thiết để làm cho hệ thống trở nên linh hoạt và dễ thay đổi hơn. Đồng thời, nó làm cho một trạng thái cân bằng ổn định trở nên khả thi, vì nó củng cố sự liên đới giữa các thành viên. Theo cách tư duy hệ thống, tất cả các yếu tố của một hệ thống đều ảnh hưởng lẫn nhau. Để đạt được trạng thái cân bằng ổn định, tất cả các yếu tố phải được công nhận là bình đẳng. Công việc của Virginia Satir được cấu trúc theo cách mà lòng tự trọng của từng thành viên trong gia đình được nâng đỡ và tiêu chí bình đẳng được đáp ứng.
LIỆU PHÁP TÁI TẠO GIA ĐÌNH VÀ HÌNH TƯỢNG GIA ĐÌNH
Virginia Satir sở hữu một kho kỹ thuật trị liệu rộng lớn. Hình tượng gia đình là một trong những kỹ thuật này và bà đã sử dụng nó với các cặp đôi, gia đình và nhóm trị liệu. Virginia Satir đã sử dụng công việc với hình tượng chủ yếu trong các phiên tái tạo gia đình - một phương pháp mà bà đã phát triển vào những năm 1960. Kỹ thuật này giúp lấp đầy những khoảng trống trong lịch sử cuộc đời và lịch sử gia đình của thân chủ và mở rộng kiến thức về cảm xúc và hoàn cảnh sống của các thành viên trong gia đình. Bằng cách đó, bà xây dựng một bối cảnh rộng lớn hơn để hiểu rõ hơn về lịch sử của chính thân chủ và của những người khác.
🌱 Liệu pháp Tái tạo Gia đình
Các phiên tái tạo gia đình của Satir được thực hiện trong các hội thảo diễn ra trong khoảng thời gian vài ngày. Trước các hội thảo, Satir yêu cầu những người tham gia thu thập tài liệu và hình ảnh của tất cả các thành viên gia đình và vẽ một cây gia phả. Cây gia phả này cũng bao gồm mô tả về bản chất của mối quan hệ cảm xúc giữa các cá nhân và được gọi là "genogram". Việc xử lý lịch sử và bối cảnh xã hội của gia đình gốc nhằm mục đích làm cho cuộc sống của các thế hệ trước trở nên rõ ràng hơn và hữu hình hơn. Satir tiến hành theo trình tự thời gian để thu được thông tin toàn diện và chính xác nhất có thể, đồng thời xây dựng cấu trúc gia đình và tách nó khỏi lịch sử cá nhân của thân chủ. Khi làm như vậy, bà đã lùi lại ba thế hệ. Thân chủ được hướng dẫn để thu thập thông tin về tình hình kinh tế của gia đình ông bà, những ngày đi học của cha mẹ họ, loại trường học, nghề nghiệp và công việc của cha mẹ, bối cảnh xã hội của gia đình, việc di chuyển và thay đổi công việc, những trải nghiệm mà họ có trong công việc, địa vị xã hội,vv…
Satir chia sẻ rằng: “Tái tạo gia đình là một trải nghiệm kịch tính mạnh mẽ cho phép chúng ta khám phá về gia đình và nguồn gốc tâm lý của mình. Chúng ta có xu hướng tái tạo trong cuộc sống hiện tại những điều đã học được từ thời thơ ấu, nhưng thường thì chúng không còn phù hợp với bối cảnh cuộc sống hiện tại của chúng ta nữa. Bằng cách sửa đổi nguồn gốc của những điều đã học cũ này, chúng ta có thể nhìn nhận chúng bằng con mắt mới và loại bỏ những điều tạo ra vấn đề cho chúng ta". Cũng như với Jacob Moreno và Boszormenyi-Nagy, điều này giúp thân chủ vượt ra ngoài những trải nghiệm lịch sử cuộc đời của chính mình để đến với câu hỏi về ý nghĩa của cuộc sống và hệ quả của việc bị ràng buộc không thể tách rời với một chuỗi các thế hệ đi trước họ. Các mục tiêu bổ sung của tái tạo là sự cá nhân hóa của thân chủ, tháo gỡ sự phụ thuộc của họ vào gia đình và sự tách rời khỏi các nhiệm vụ tiêu cực.
🌱 Liệu pháp Hình tượng Gia đình
Virginia Satir cũng gọi Hình tượng gia đình là "kỹ thuật của gia đình mô phỏng", vì những người tham gia sẽ đóng vai trò của các thành viên gia đình thay vì các thành viên gia đình thực tế đóng vai chính họ. Satir đã làm việc trực tiếp với các gia đình cho đến khi kỹ thuật này được phát triển một cách tự phát vào năm 1962. Một ngày nọ, gia đình mà bà dự định phỏng vấn đã xuất hiện, nhưng một số thành viên vắng mặt. Thay vì hủy buổi trị liệu, bà đã sử dụng ghế để đại diện cho các thành viên gia đình vắng mặt. Trong các buổi trị liệu tiếp theo, những người thuộc về gia đình đã tự thể hiện mình trong các tình huống điển hình và lần lượt trở thành đạo diễn của tình huống. Nếu một trong các thành viên gia đình không tham gia buổi trị liệu, vai trò của họ sẽ được đóng bởi một người không thuộc về hệ thống, chẳng hạn như một trợ lý hay một tình nguyện viên. Khi làm điều này, Satir đã quan sát và thấy rằng nếu bà đặt mọi người vào các tư thế cơ thể, họ có khả năng trải nghiệm những cảm xúc đi kèm với tư thế đó. Trong suốt quá trình, thân chủ học cách nhìn thấy hành vi của chính mình và của những người mà họ có mối quan hệ, những hành vi được đặt trong các cam kết hệ thống của tất cả các thành viên. Những động cơ cho một hành động thường trở nên rõ ràng. Thân chủ trải nghiệm những ý định và mục tiêu tích cực ngầm trong hành vi của cha mẹ họ, cũng như của các thành viên khác trong gia đình. Thân chủ thấy rằng những gì họ đã làm là điều tốt nhất họ có thể làm vào thời điểm đó.

🌸 3. Ivan Boszormenyi-Nagy và Trị liệu Bối cảnh (Contextual Therapy)
THÔNG TIN TIỂU SỬ
Ivan Boszormenyi-Nagy sinh ra tại Hungary. Ông đã làm việc như một bác sĩ tâm thần tại Đại học Budapest khi ông theo học ngành hóa học từ năm 1944 đến 1948. Sự kết hợp các ngành này phù hợp với phương pháp điều trị hóa học cho bệnh nhân tâm thần đang nổi lên vào thời điểm đó. Trong thời kỳ này, Boszormenyi-Nagy lần đầu tiên tiếp xúc với kiến thức về động lực học hiện sinh và tâm lý của bệnh tâm thần phân liệt. Sau khi di cư sang Mỹ, ông đã cống hiến các nghiên cứu của mình cho các đặc điểm tế bào của bệnh nhân loạn thần. Năm 1955, thấy mình bị thu hút nhiều hơn bởi khía cạnh tâm lý của y học, ông bắt đầu nghiên cứu mối liên hệ giữa các giả thuyết của tâm lý học chiều sâu và các mối quan hệ gia đình gần gũi. Ông bị kích thích bởi các tác phẩm của Martin Buber, điều này đã dẫn ông đến một hướng tư duy mới. Trong thời kỳ này, ông cũng làm quen với các tác phẩm của Ronald Fairbairn và khái niệm phân tâm học của ông về mối quan hệ đối tượng. Năm 1957, Viện Tâm thần Đông Pennsylvania ở Philadelphia đã cho ông cơ hội thành lập Khoa Tâm thần Gia đình, nơi ông bắt đầu sử dụng cả hai khái niệm này trong điều trị bệnh nhân tâm thần phân liệt. Đây là một trong những trung tâm đầu tiên về liệu pháp gia đình bao gồm toàn bộ gia đình trong trị liệu
Vào đầu những năm 1960, Boszormenyi-Nagy thành lập Viện Gia đình Philadelphia, phòng khám chuyên về trị liệu gia đình. Mô hình làm việc Trị liệu bối cảnh của Boszormenyi-Nagy ra đời như là kết quả của một quá trình tìm kiếm lời giải thích kéo dài 25 năm về cách thức trị liệu hoạt động. Ông đặc biệt tập trung vào những bệnh nhân mắc bệnh tâm thần phân liệt. Boszormenyi-Nagy đã viết nhiều bài báo và một số cuốn sách về liệu pháp gia đình và liệu pháp Trị liệu bối cảnh, tổ chức các bài giảng và tạo điều kiện cho các hội thảo giám sát tại các bệnh viện tâm thần.
Đóng góp chính của Ivan Boszormenyi-Nagy là sự nghiên cứu và mô tả khoa học về trạng thái rối rắm trong hệ thống. Trong thực hành lâm sàng của mình, ông đã kiểm tra hàng ngàn gia đình từ góc nhìn của một quy luật mang lại cho chúng một cấu trúc điển hình và kết luận của ông như sau: “Các mối quan hệ được xác định bởi một động lực đạo đức hiện sinh trong chiều sâu của chúng”. Vì những kết nối ngầm này không thể được nhận ra trên bề mặt ý thức nên ông đã gán nhãn cho chúng là "lòng trung thành vô hình". Theo ông, tác động của những lòng trung thành vô hình này mạnh hơn tác động của các hành động và hiện tượng có thể quan sát và giải thích được khi chỉ dựa trên lịch sử cuộc đời của một người.
Cách tiếp cận trị liệu này được gọi là "trị liệu bối cảnh", được phát triển từ nghiên cứu và thực hành của Ivan Boszormenyi-Nagy. Khái niệm nền tảng bao gồm sự cân bằng, công bằng giữa cho và nhận giữa con người với nhau. Các mô hình hành vi được mô tả là "lòng trung thành vô hình" có tính xuyên thế hệ. Sự bất công (hay chính là trạng thái mất cân bằng) một khi chưa được giải quyết sẽ được một "tòa án xuyên thế hệ" phân phát cho các thế hệ tương lai bằng cách sử dụng một loại tài khoản nợ (chính là khái niệm Sổ nợ cái mà tôi đã đề cập trong các kì trước). Vì lý do này, theo ông, mục tiêu của trị liệu là cân bằng các "tài khoản" này. Sự kiểm soát gần như vô thức này vượt khỏi tư duy logic vì gốc rễ của nó không chỉ nằm trong lịch sử cuộc đời của cá nhân, mà thường là ở các thế hệ trước, của cha mẹ và ông bà. Sự rối rắm trong hệ thống có thể được xác định trên cơ sở là các vấn đề về thân và tâm mà không thể điều trị chỉ bằng tiểu sử cá nhân và kháng cự lại tâm lý trị liệu. Ivan Boszormenyi-Nagy tuyên bố rằng con người chúng ta không thể tách rời và hành động tự do như những cá nhân. Ngay cả khi chúng ta nghĩ rằng chúng ta đang sống mà không xem xét quá khứ, chúng vẫn có tác động đến tương lai của chúng ta một cách vô thức. Cách chúng ta hành động ngày hôm nay đang định hình nền tảng cho chất lượng cuộc sống của các thế hệ mai sau.
SỬ DỤNG TRỊ LIỆU BỐI CẢNH TRONG THỰC HÀNH
Trong trị liệu gia đình của mình, Boszormenyi-Nagy yêu cầu toàn bộ gia đình gặp nhau trong một loạt các phiên làm việc. Cuộc gặp gỡ của các thành viên buộc mỗi người phải đối mặt với những người khác về lợi ích, nhu cầu và mong muốn của mình. Đây thường là một tình huống mới và xa lạ giúp mọi người giải quyết các mô hình quan hệ đã trở nên cứng nhắc.
Một điều tương tự xảy ra trong các phiên làm việc là khi những người đã bị loại trừ và bị từ chối trong hệ thống xuất hiện trong bối cảnh và giành lấy vị trí của họ. Trị liệu bối cảnh cố gắng mở rộng góc nhìn của thân chủ hoặc gia đình đến mức không chỉ vị trí của chính họ được thừa nhận, mà vị trí của người kia cũng được nhìn thấy và thừa nhận. Mục tiêu của công việc trị liệu là "giúp mọi người khám phá và xây dựng các giải pháp có trách nhiệm đa phương trong chính những tình huống mà xung lực của họ đẩy họ đi theo hướng ngược lại. Giống như kịch Hy Lạp cổ điển, một chiến thắng dựa trên sự coi thường những người quan trọng trong cuộc đời của một cá nhân sẽ đan kết những hậu quả bi thảm vào cấu trúc của tương lai. Tất cả các thành viên gia đình phải có cơ hội nói với những người khác về những kỳ vọng của họ là gì, để chúng có thể được cùng nhau xem xét. Khi các thành viên gia đình lần lượt thừa nhận những rối rắm của chính họ, từ bỏ các quyền lợi chính đáng cũ chưa được và sẽ không bao giờ được thực hiện, và một lần nữa nỗ lực để trở thành một phần của mối quan hệ bằng cách thực hiện bước đầu tiên, họ sẽ đi đến một sự tự phát mới tự duy trì của động lực.
Như đã mô tả ở trên, thông qua một sự cho và nhận phù hợp, một mối ràng buộc được tạo ra giữa những người tham gia. Một sự trao đổi công bằng và chính trực khuyến khích niềm tin vào mối quan hệ này cụ thể và vào loại hình thiết lập và duy trì mối quan hệ này nói chung và do đó phục vụ sức khỏe thể chất và cảm xúc của những người tham gia.

👉 Đón đọc Kỳ 8 - Phần 2 vào 20h00 ngày 03/10/2026
🔑 Nếu bạn quan tâm đến lĩnh vực Trị liệu Xuyên Thế hệ & Liệu pháp Hệ thống, hãy theo dõi Fanpage và Website chính thức của The DomDom Healing Garden để không bỏ lỡ những bài viết tiếp theo trong chuỗi chuyên khảo này.
🔑 Toàn bộ nội dung chuyên môn của bài viết được biên soạn bởi NTL Phạm Phương Thanh và hình ảnh thiết kế của dự án thuộc về trí tuệ sáng tạo của The Domdom Healing Garden, mọi sao chép/trích dẫn vui lòng ghi rõ nguồn, nếu không Domdom xin phép liên lạc đề nghị gỡ bỏ.

Thương mến,
The DomDom Healing Garden